Grote Kerk in Apeldoorn verschiet van kleur
De Grote Kerk in Apeldoorn was ooit de 'thuiskerk' van prinses Wilhelmina. Het interieur heeft een arbeidsintensieve restauratie ondergaan en is zo veel mogelijk in de originele staat teruggebracht. Naast het vernieuwen van 1100 m2 cassetteplafond is zo'n 1600 m2 kerkbanken voorzien van een houtimiterende verflaag.
Een kijkje achter de muren van dit Rijksmonument met koninklijke allure.

De op steenworp afstand van het Loo gelegen kerk dateert van 1891 en is een ontwerp van de Rotterdamse architect J. Verheul. Meer dan honderd jaar geleden legde -destijds nog prinses- Wilhelmina de eerste steen van het imposante bouwwerk. De latere vorstin kon het neo renaissance gebedshuis een jaar later betreden via een (prive)ingang en kreeg een speciale koninginnenbank van waaruit zij de dienst volgde.

De eiken bezienswaardigheid, een stukje klassiek timmerwerk, moest aan het oog onttrokken worden en werd evenals de kansel ingepakt in plastic en omgeven door steigers. De houten banken werden ontdaan van hun grijs/groene kleur en zijn voorzien van bruine grondverf, alvorens de finishing touch aan te brengen.

"In totaal hebben we 1600 m2 kerkbanken onder handen genomen" licht directeur A.J.J. van Apeldoorn van het gelijknamige schildersbedrijf toe. Het resultaat goed zichtbaar. De kerkbanken hebben hun oorspronkelijk uiterlijk herkregen. "Deze toegepaste decoratieve schildertechniek wordt bijna niet meer toegepast omdat het een behoorlijk arbeidsintensieve bezigheid is. Elke bank moest vier keer in de verf."

Siermotief
Het schilderwerk was zo specifiek dat het apart werd aanbesteed. Van Apeldoorn Schildersbedrijf BV, dat op de Amersfoortseweg even verderop ook de Echoput onder handen nam, trok de opdracht met een aanneemsom van € 150.000 naar zich toe.
Om de oorspronkelijke kleuren te achterhalen werd in de kerk op diverse plaatsen verf verwijderd. "Op het plafond troffen we drie kleuren aan en een groen siermotief. Op elk vierkant vlak van het vernieuwde cassetteplafond zijn die vier motieven nu terug geschilderd en die hebben wij onderling verbonden door een bies."

Architectenbureau Vos, ten Broeke en van Wely uit Velp dat de restauratie begeleid heeft, verrichtte daartoe het nodige vooronderzoek. "De kerk kreeg zijn originele kleur terug, voor zover dat wenselijk was", licht begeleider G.J. Bouwhuis toe. Hoe kleurrijk de kerk is geworden?" De banken hebben nu een imitatie eiken kleur, het balkenpatroon is okerkleurig geworden en de vlakken van het cassetteplafond hebben een lichtgele kleur gekregen. Ook de draagconstructie is zoveel mogelijk in originele bruine kleur teruggebracht. Daarnaast is ook de oorspronkelijk dooptuin teruggebracht en afgezet door een doophek." Bij een eerdere modernisering in de jaren '50 ging nogal wat origineel materiaal verloren.

'Gesleep van jewelste'
Aannemersbedrijf Linthorst BV verzorgde de vervanging van het plafond, in totaal zo'n 1100 m2. De nieuwe cassetteplafonds, vierkante vlakken van 1,50 m x 1,50 m, bestaan uit kraaldelen verbonden met een losse veer.
"Het gebouw is wel water- maar niet luchtdicht. Daarom hebben we kunstmatig gedroogd bouwmateriaal gebruikt om de werking van hout op te vangen" aldus directeur ing. A.W.T. Linthort, directeur van het plaatselijke aannemersbedrijf dat zorgde voor de bouwkundige uitvoering.

"Het was een gesleep van jewelste. Het hout moest naar een hoogte van zo'n 25 meter worden getransporteerd. SSH bouwde daarvoor een steiger van in totaal tien kilometer pijp. Deze noodzakelijke werkvloer alleen al kostte € 75.000; bijna eenderde van de bouwkundige aanneemsom."
Van deze dure voorziening is dan ook optimaal gebruik gemaakt. "We hebben een schoonmaakploeg naar boven gestuurd om daarboven wat huis te houden. Kosten: € 2000. Zodra een cassetteplafond was vervangen deden de schilders hun werk. Op deze wijze werd de helft van de kerk in een keer afgewerkt waarna de steiger aan de andere kant kon worden opgebouwd."

Sanitair
Het bouwbedrijf dat zich bij koninklijke beschikking hofleverancier mag noemen, heeft naast de vernieuwing van het plafond onder andere ook de entree aangepast. "Het voormalige klompenhok heeft plaats gemaakt voor een hardglazen toegangsdeur. Wegens ruimtegebrek hebben de achterste twee banken het veld moeten ruimen. De entree van de koningin is onveranderd gebleven. Ook de naast de deuren weggetimmerde houten ornamenten zijn beter zichtbaar teruggebracht."

Een andere aanpassing betreft de sanitaire voorzieningen. Tot voor kort moesten de kerkgangers -de kerk kan 1800 bezoekers bergen- het doen met één toilet. Na de ingreep zijn daar vier nieuwe 'zitgelegenheden' bijgekomen.

De Centrale Voogdij van de Hervormde Gemeente van Apeldoorn en het Loo gaf opdracht tot de restauratie die all-in € 0,7 miljoen vergde. Zowel Van Apeldoorn als Linthorst hadden scherp ingeschreven. "Bij dit soort projecten wordt niet zozeer gekeken naar de kosten, maar naar het zo goed mogelijk in originele staat terugbrengen", meent Linthorst.

Dat beide daarin zijn geslaagd werd direct duidelijk toen de kerk voor het publiek de deuren weer opende.